• جمعه ۳ آذر ۱۳۹۶
  • اجمعه ٦ ربیع الاول ١٤٣٩
  • Friday, November 24, 2017
  • "معتبرترین مرجع علمی، پژوهشی، آموزشی، اطلاعاتی، تحلیلی و راهبردی در حوزه حوادث، بلایا، بحران و ریسک"‌
صفحه اصلی
باشگاه متخصصین
تقویم حوادث و بلایا
گردشگری مجازی rss
کد مطلب :   494 تاریخ انتشار: 
چهارشنبه ۳۱ خرداد ۱۳۹۶
- 21:30 تاریخ آخرین ویرایش :
  1396/03/31
بازدید:   49  
 
مدیریت حوادث و بلایای طبیعی از نگاهی دیگر- کشورهایی که آسیب‌پذیری و تاب‌آوری بالا دارند، خودساخته‌ اند- نتایج مثبت بلایای طبیعی!
مدیریت حوادث و بلایای طبیعی از نگاهی دیگر- کشورهایی که آسیب‌پذیری و تاب‌آوری بالا دارند، خودساخته‌ اند- نتایج مثبت بلایای طبیعی!
دکتر بشیری: کشورهایی که آسیب‌پذیری پایینی دارند، تجربه کافی برای برخورد با مخاطرات احتمالی به دست نمی‌آورند در حالیکه کشورهایی که آسیب‌پذیری و تاب‌آوری بالا دارند، خودساخته‌ خواهند شد.

منبع: روزنامه اطلاعات- خرداد ۱۳96

وقتی مصیبت ناگاه بر سرمان فرود می‌آید، کنترل‌زندگی را از دست می‌دهیم , ممکن است چنان آشفته ‌شویم که خیال ‌کنیم دیگر نمی‌توانیم زیر بار مصیبت، کمر راست کنیم. حوادث و بلایای طبیعی، با تکثیر این آشفتگی در مقیاس یک جامعه و یک ملت، می‌تواند آن را به یک بحران تبدیل کند. اینجاست که اهمیت آمادگی‌های پیش از بحران، مدیریت در زمان وقوع بحران و توانایی مقابله با آسیب‌های به جامانده از بحران، به یکی از دغدغه‌های دولت‌ها تبدیل می‌شود.

جامعه تاب‌آور
به گفته دکتر سعید بشیری، تاب‌آوری از مهم‌ترین موضوع‌ها برای رسیدن به توسعه پایدار است. تاب‌آوری باعث پویا بودن واکنش جامعه در برابر مخاطرات می‌شود و در نتیجه نوعی آینده‌نگری است.‏
او می‌گوید: اجتماع تاب‌آور آن است که توانایی تحمل شوک‌ها و ضربه‌های ناشی از خطر را دارد، به گونه‌ای که آن خطر تبدیل به بحران نشود. در عین حال، تاب‌آوری به معنای توانایی یا ظرفیت برگشت به حالت عادی در حین بحران و امکان تغییر و سازگاری‌های پس از بحران است‏‎.‎
دکتر بشیری همچنین می‌گوید: تصور جامعه تاب‌آور در برابر بحران‌ها، یک ایده‌آل است، یعنی هیچ جامعه‌ای هرگز نمی‌تواند به طور کامل از مخاطرات طبیعی وانسانی ایمن باشد‎.‎
کشورهایی که آسیب‌پذیری بالا و تاب‌آوری پایین داشته باشند، بدترین کشورها به لحاظ مدیریت بحران هستند و متقابلاً، کشورهایی که آسیب‌پذیری پایین و تاب‌آوری بالا داشته باشند، بهترین مدیریت بحران را دارند. کشورهایی که آسیب‌پذیری پایینی دارند، تجربه کافی برای برخورد با مخاطرات احتمالی به دست نمی‌آورند و بالاخره کشورهایی که آسیب‌پذیری و تاب‌آوری بالا دارند، خودساخته‌اند‎.‎
زمان طلایی امداد و نجات
تاب‌آوری و رویارویی با پیامدهای یک بحران، بستگی بسیار به رویکرد جامعه در زمان‌های پیش از حادثه و به هنگام وقوع آن دارد. جامعه‌ای که بدون برنامه‌ریزی‌ و آمادگی‌های قبلی، با یک بلای طبیعی یا سانحه‌ای که مقصرش انسان است مواجه شود، نمی‌تواند آن را به‌خوبی مدیریت کند و حتی ممکن است به ابعاد حادثه دامن بزند. در چنین جامعه‌ای، بعد از بروز هر حادثه، مردم به جای کمک‌های سریع و موثر به آسیب‌دیدگان، به دنبال مقصر حادثه می‌گردند و با واکنش‌های تُند و احساسی، بر زخم آنها نمک می‌پاشند که باعث می‌شود زمان طلایی امداد و نجات از دست برود که احتمال بالا رفتن آمار قربانیان را به دنبال دارد.
از طرفی مردم به دنبال اخبار و آمار درست و واقعی مربوط به سانحه هستند که باید به نیاز آنها پاسخ مناسبی داده‌شود؛ وگرنه شایعات راه خود را بیش از پیش باز می‌کنند و اوضاع آشفته‌تر می‌شود.
عباس استادتقی‌زاده ـ دکترای تخصصی سلامت در حوادث و بلایا، با اشاره به این که نقد حادثه باید قبل یا بعد از وقوع آن انجام شود، نه در حین ایجاد حادثه، می‌گوید: به هنگام بروز بلایا و سوانح، عطش تبادل اطلاعات به شدت افزایش می‌یابد، ولی متأسفانه مدیریت بحران این موضوع را در نظر نمی‌گیرد‎.‎
وی می‌افزاید: اهداف ارتباط، تسهیل تصمیم‌گیری مدیران و ارائه اطلاعات درست به شهروندان است و یکی از وظایف ذاتی فرماندهان مدیریت حوادث، توجه به موضوع ارتباطات خطر و برقراری ارتباط با رسانه‌هاست که معمولا مورد غفلت قرار می‌گیرد. در این مورد، ۳ نوع رویکرد متفاوت را می‌توان در پیش گرفت؛ «رویکرد اطلاع‌رسانی»، که مفید و لازم است، اما کافی نیست و به تنهایی به اهداف ارتباطات خطر چندان کمک نمی‌کند. «رویکرد آموزشی» به تحقق هدف دوم (ارائه اطلاعات به شهروندان) کمک می‌کند که لازم است، اما کافی نیست. داشتن رویکرد‌ سوم یا «رویکرد ‏‎‌‎ارتباطی»، به هر
۲ هدف اول و دوم کمک می‌کند و در آن، رسانه بخشی از سامانه فرماندهی حادثه محسوب می‌شود‎.‎
آموزش راهکارهای پیشگیری از بحران
دکتر محمدعلی حسینی در هشتمین کنگره بین المللی سلامت در حوادث و بلایا به نیابت از دکتر بهناز حبیب خدا و در توضیح مراحل پیش، حین و بعد از حادثه می‌گوید: قبل از وقوع حوادث می‌توان برای مواجهه با بحران، به شهروندان آموزش داد. آموزش راهکارهای پیشگیری از بحران در کنار تهیه قوانین لازم برای مقابله با بحران، که رسانه می‌تواند حساسیت مسئولان را نسبت به آنها جلب کند، نظارت بر مراکز مدیریت بحران و میزان آمادگی آنها، پیگیری وعده‌های داده شده توسط مسئولان و مدیران بحران و نظارت بر مواضع آسیب‌پذیر در بحران‌ها، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد‏‎.‎
در حین حادثه نیز اقداماتی لازم است، از جمله اعلام خطر و تخلیه محیط، اطلاع‌رسانی‌های آنی درباره پراکندگی خسارات جانی و مالی، اطلاع‌رسانی درباره امکانات و نحوه استفاده از آنها، نظارت بر توزیع امکانات و امدادها در منطقه آسیب‌دیده، اعلام نیازهای واقعی آسیب‌دیدگان، ترغیب مردم برای ارائه کمک‌های فوری، کمک به ساماندهی و توزیع مناسب کمک‌های مردمی و مقابله با غارت و چپاول اموال آسیب‌دیدگان‏‎.‎
دکتر حسینی با بیان مثالی از حادثه زلزله بم می‌گوید: در آن زمان یکی از همکاران من عده‌ای مددکار را که همگی دخترانی جوان بودند، برای کمک به مناطق زلزله‌زده برد که با مشکلات جدی بهداشتی روبه‌رو شدند‎.‎
در روزهای پس از وقوع حادثه نیز اقداماتی باید انجام بگیرد، از جمله ترغیب مردم برای ادامه دادن به کمک‌های مردمی، نظارت بر تحقق وعده‌های مالی، بررسی پیامدهای نامریی حادثه، تعیین اولویت بازسازی و ساماندهی خسارت‌دیدگان، بررسی نقاط ضعف مدیریت بحران و بازنمایی مصیبت‌های ناگوار برای پیشگیری از وقوع حوادث مشابه‎.‎
درک مشترک سازمان‌ها
مهندس اسماعیل نجار ـ رئیس سازمان مدیریت بحران، با بیان این که باید جامعه را آماده و تاب آور کنیم، می‌گوید: امکانات امدادی ما چندان بد هم نیست. درست است که 5ـ۲۴ فروند بالگرد برای جمعیت هلال احمر خیلی کم است، اما اگر لازم باشد، تمامی بالگردهای متعلق به نیروهای مسلح در اختیار حادثه دیدگان قرار می‌گیرد. باید ابزارها به درستی شناسایی شوند‎.‎
وی می‌افزاید: از آنجا که اولین امدادگران، عضو یا اعضایی از خانواده‌اند که از حادثه جان سالم به در می‌برند، مشارکت دادن مردم و آموزش آنها برای عملیات امداد و نجات، بسیار مهم است‏‎.‎
مهندس نجار همچنین می‌گوید: ما برای رسیدن به هدف آموزش مستمر در تمامی سطوح جامعه، شهر یزد را به عنوان نمونه انتخاب کرده و آموزش‌های گسترده‌ای را در آن شهر آغاز کرده‌ایم تا ظرف ۴ سال آموزش‌های مردمی را در همه شهرها و روستاهای کشور عملی کنیم‏‎.‎
در این میان، هماهنگی سازمان‌های مرتبط با مدیریت بحران نیز اهمیت خاصی دارد.‏
دکتر وحید قنبری می‌گوید: بلایا، فراخوانی برای پاسخگویی‌اند و توانایی بیشتر برای فرماندهی و کنترل، الزاما به معنای توانایی بیشتر برای مشارکت و همکاری نیست. در توفان «کاترینا»، عدم هماهنگی‌ها در پاسخگویی به نیازهای امدادی، ناشی از این بود که قبل از بروز حادثه، سازمان‌های ذی‌ربط برنامه مشترک نداشتند و به همین دلیل درک و اعتماد ناکافی میان سازمان‌ها به وجود آمده‌بود.
وی می‌افزاید: عدم آشنایی سازمان‌ها با شبکه‌های سازمانی منجر به عدم استفاده مناسب از منابع موجود می‌شود. نظام سلامت در مدیریت بلایا نیاز به تقویت هماهنگی و همکاری‌های میان و برون‌سازمانی دارد. به عنوان مثال، گزارش ملی حادثه ساختمان پلاسکو، عدم توجه به اخطارهای صادرشده ناشی از نبود درک مشترک از مشکلات موجود در برنامه‌ها و قانون را نشان می‌دهد‎.‎
بی‌خانمانی ناشی از بلایای طبیعی
یکی از عواملی که باعث بالا رفتن تاب‌آوری یک جامعه پس از بحران می‌شود، بازگشت به شرایط طبیعی زندگی در اسرع وقت است. اگرچه تعداد قربانیان یک سانحه یا بلای طبیعی، خسارتی غیرقابل‌جبران است، اما دست کم باید تلاش کرد تا خسارت‌های مادی که به وجود آمده‌‌است، جبران شود و مهم‌ترین این خسارت‌ها، از میان رفتن خانه و کاشانه افراد حادثه دیده است.
احمد سلطانی ـ دکترای تخصصی سلامت در حوادث و بلایا، با اشاره به این که بی‌خانمانی از جمله خسارات ناشی از حوادث طبیعی و انسان‌ساخت است، می‌گوید: مطابق هرم مازلو، سرپناه و اسکان از اولویت‌های اصلی در زندگی است، و به همین دلیل از دست دادن آن، دشوار و بازگرداندن آن، فرآیندی پرهزینه است‏‎.‎
بازسازی منطقه حادثه‌دیده و خانه‌هایی که از میان رفته‌اند، نیز یک اقدام درازمدت است و با بحث توسعه ارتباط دارد ـ زیرا خانه‌های بازسازی‌شده بعد از زلزله، عموما از استحکام بیشتری برخوردار است‏‎.‎
او می‌افزاید: بعد از بروز سانحه‌ای که منجر به تخریب منازل افراد می‌شود، در بازه‌های زمانی متفاوت، می‌توان مراحل ساخت سرپناه‌های اضطراری، سرپناه‌های موقت و اسکان موقت را طی کرد تا حادثه‌دیدگان دوباره به اسکان دایم برسند‏‎.‎
آنها ابتدا باید سرپناهی داشته باشند تا آنان را از مخاطرات در امان دارد، سپس تأمین حریم‌های خانوادگی و کرامت افراد حکم می‌کند که از سرپناه‌های موقتی برای تأمین حداقل‌های زندگی، برخوردار باشند. مرحله اسکان موقت از چند هفته یا چند ماه بعد از حادثه آغاز می‌شود و تا یکی دو سال ادامه می‌یابد. تفاوت آن با سرپناه هم این است که فرد در ماکت یا مینیاتوری از خانه قبلی خود قرار می‌گیرد. سرویس استحمام او و خانواده‌اش از دیگران جدا می‌شود و امکان تجربه زندگی معمول با خانواده را پیدا می‌کند‎.‎
در واقع مرحله استفاده از سرپناه، تجربه نوعی زندگی اجتماعی و استفاده از امکانات مشترک با دیگران است، اما در اسکان موقت، هر خانواده زندگی روزمره خود را دارد و در نهایت اسکان دایم به کمک خود افراد و جامعه امکان‌پذیر می‌شود‏‎.‎
این مُدل به عنوان استراتژی «اسکان و سرپناه» در ایالات متحده آمریکا مطرح شده است. در کشور ما این ۴ مرحله در ۳ مرحله خلاصه شده که مجموع ۲ مرحله اول را اسکان اضطراری می‌نامند، بعد از آن اسکان موقت و در نهایت مرحله اسکان دائم اتفاق می‌افتد.‏
تفاوت بی‌خانمانی و بی‌ساختمانی‏
به گفته دکتر احمد سلطانی، از نظر شرایط و امکانات رفاهی و آموزشی، بی‌خانمانی با بی‌ساختمانی متفاوت است. این دارنده دکترای تخصصی سلامت در حوادث و بلایا، می‌افزاید: تأمین سرپناه و اسکان شامل مکان‌یابی، معماری و مدیریت احداث است که در این میان باید معیشت خانوار، سلامت، بودجه، الگوی سکونت، فرهنگ و آداب و رسوم، محیط‌زیست، سنت‌های خویشاوندی، سازه و مقاومت بنا در نظر گرفته شود. برنامه‌ریزی‌ها باید قبل از وقوع حادثه صورت گرفته باشد. نکات قابل توجه در تأمین مسکن، تأمین امنیت و ملاحظات ایمنی و امنیتی، توجه به ملاحظات حقوقی- از این نظر که بعد از حادثه ممکن است تملک برخی از املاک دچار مشکل شود- ملاحظات محیطی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، مذهبی، اخلاقی و تأمین کرامت انسانی افراد است.‏
آمار اسکان اضطراری در
5 سال گذشته نشان می‌دهد که طی 7۰۳ مورد عملیات امدادرسانی و ارزیابی در زمین لرزه‌ها ۲۱8 هزار و 7۰ نفر اسکان یافته‌اند، و ۱۲۴ هزار و 9۴7 چادر اختصاص داده شده و طی ۳ هزار و 5۰7 عملیات امدادرسانی در سیل و آبگرفتگی، ۱۲۴ هزار و 7۳6 نفر اسکان یافته‌اند و ۲7 هزار و ۴۲8 دستگاه چادر نیز به آنان اختصاص داده شده ‌است‏‎.‎
کارکرد خانواده در مقابله با بلایا
یکی دیگر از اقدام‌هایی که برای بالابردن تاب‌آوری جامعه می‌توان انجام‌داد، آموزش خانواده‌هاست. اگر از قبل بدانیم که یک سانحه کدام بخش‌های زندگی را مختل می‌کند و بیاموزیم که چگونه با همراهی افراد خانواده باید با کاستی‌های پس از آن روبه‌رو شویم، با احتمال بیشتری، سانحه را تاب خواهیم‌آورد.
دکتر مریم نخعی می‌گوید: خانواده علی‌رغم تعریف شفاف و روشن‌اش، یک واحد اجتماعی پیچیده است که فضایی را برای پرورش اعضای خود فراهم می‌کند. درباره کارکرد خانواده زیاد صحبت شده است، اما بررسی ماهیت انسانی ـ اجتماعی خانواده نشان می‌دهد که عوامل بسیاری می‌توانند در این کارکرد دخیل باشند، مثل سلامت اعضای خانواده که تأثیری دو سویه دارد و چارچوبی پیچیده به وجود می‌آورد.‏
او می‌افزاید: مدل‌‌ها و تئوری‌های گوناگونی درباره عملکرد خانواده وجود دارد. یکی از آنها «مدل مَک مستر»
است که 6 بعد برای عملکرد خانواده قائل است که عبارتند از: حل مسأله، ارتباطات، ایفای نقش توسط افراد، پاسخگویی به نیازهای عاطفی یکدیگر، واکنش‌‌های مؤثر و کنترل‌های رفتاری.‏
مدل دیگر، انسجام خانواده را بررسی می‌کند و معتقد است خانواده‌‌ای عملکرد خود را به خوبی انجام می‌دهد که بتواند در فضا و زمان و فعالیت‌‌های خود، تعادل برقرار کند و اعضای آن خیلی جدا از هم یا خیلی وابسته به هم نباشند. از یک بُعد دیگر، این مدل می‌گوید خانواده باید در رویه مدیریتی، دیسیپلین و قواعدش انعطاف‌پذیر باشد؛ نه در هم و برهم و نه خیلی مقرراتی.‏
به هنگام وقوع حوادث و بلایا، ویژگی‌های خانواده‌ها تحت تأثیر قرار می‌گیرد. خانواده‌‌ها هم از حوادث متأثر می‌شوند و هم می‌توانند در مدیریت بحران نقش مهمی ایفا کنند. برای آمادگی در مقابل بلایا، پاسخ‌گویی درست به حوادث و بازسازی روانی بعد از آنها، می‌توان از کارکرد خانواده‌ها استفاده کرد.‏
دکتر نخعی می‌افزاید: با استخراج تجارب خانواده‌های ایرانی به وسیله مصاحبه و مشاهده و مستندات، به این نتایج رسیده‌ایم که بازسازی ساختار خانواده شامل شکل‌گیری مجدد( اولین خواست افراد بعد از حادثه) و تمایل والدین (حضور و سلامت افراد به ویژه فرزندان) و روابط خانوادگی شامل الگوهای قبلی روابط، انتظارات و بیان احساسات است. افراد باید بتوانند بین انتظارات خود و واقعیت‌های تعادل برقرار کنند. افراد در فضای خانواده راحت‌تر می‌توانند احساسات‌شان را بیان کنند. حیات و بقای خانواده‌ها به انسجام آن‌ها بستگی دارد و انسجام در بسیاری از موارد قابل‌سنجش است، از جمله زمانی که اعضای خانواده برای حل مشکلات‌شان می‌گذارند، تعهد، تعلق خاطر، روابط اجتماعی و اهمیت توانایی برقراری ارتباط پویا.‏
حوادث طبیعی در ایران
با ایجاد آمادگی‌های پیشگیرانه و آموزش‌های لازم برای رویارویی با یک سانحه، نه فقط امکان تاب‌آوری در مقابل آن بالا می‌رود، بلکه می‌تواند به عنوان تجربه‌ای کارآمد مورد استفاده قرار بگیرد.‏
دکتر مصطفی مردانی، درباره رشد پس از تروما می‌گوید: ۳۱ گونه از ۴۰ گونه حوادث طبیعی در ایران اتفاق می‌افتد، بنابراین ما باید آمادگی مقابله با این حوادث را داشته‌باشیم. ویکتورفرانکل ـ روان‌پزشک اتریشی، برای اولین بار مطرح کرد که حوادث تنش‌زای زندگی ممکن است به نتایج مثبت بیانجامد. رشد پس از سانحه، تجربه ذهنی تغییرات روان شناختی مثبت است که توسط فرد و بر اثر مقابله با موقعیت‌های چالش برانگیز ایجاد می‌شود. رشد پس از سانحه در اتفاقاتی مانند تجاوز جنسی، کودک آزاری، ایدز، سرطان و تصادف هم مطرح شده است‎.‎
پس از زلزله آذربایجان نیز پژوهشی برای سنجش رشد پس از حادثه انجام شد. دکتر مردانی با اشاره به دشواری‌های این کار می‌گوید: برای انجام چنین پژوهشی، زمان یک عامل مهم است، زیرا نمونه‌ها باید در مقاطع مختلف دوباره بررسی شوند، ولی ما به دلیل آن که فصل سرما بود و مشکلات نمونه‌گیری وجود داشت، پژوهش را فقط در یک مرحله انجام دادیم. کمبود مطالعات مشابه داخلی از جمله دیگر محدودیت‌‌ها بود، اما در نهایت، نتایجی همسو با مطالعات جهانی به دست آمد.‏
نتایج مثبت بلایای طبیعی
گزارش با بیان خاطره‌ای از دکتر سیدمحمدحسین جوادی ـ عضو هیات علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، درباره یکی از نمونه‌های نتایج مثبت بلایای طبیعی به پایان می‌رسد که طنز تلخی دارد. وی می‌گوید: در زمان وقوع زلزله آذربایجان، ۴۰ روز در مناطق آسیب‌دیده بودم. در یکی از روستاها که چند نفر فوت شده بودند، پیرمردی را دیدیم که خوشحال بود! از او پرسیدیم با این مصیبتی که به سرتان آمده است، چرا خوشحالی پدرجان؟! او گفت چشمه‌ای در ۳ کیلومتری روستای ما بود که من به سختی از آنجا آب می‌آوردم. با زلزله اخیر، محل چشمه جابه‌جا شده و درست کنار روستا قرار گرفته ‌است و از اینرو دیگر برای آب آوردن، اذیت نمی‌شوم!

لینک اصلی خبر:

http://www.ettelaat.com/etiran/?p=284139 

منبع :
نویسنده خبر : مدیر پورتال
ارسال نظر
لطفا جهت تسهیل ارتباط خود با ما، در هنگام ارسال پیام این نکات را در نظر داشته باشید:
1.ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی با اخلاق و منش اسلامی ،ایرانی ما در تناقض است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.

2.از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری کنید.

3.از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری کنید.

4.حداکثر کاراکتر مجاز جهت ارسال نظر 1000 کاراکتر می باشد.
نام:
ایمیل:
نظر:
 
کد امنیتی :
تولید مجدد